पंचायत राज संस्थांनी त्यांच्या स्वउत्पन्नातुन 5% निधीतुन घ्यावयाच्या अपंग कल्याणासाठी योजना व खर्चाबाबत मार्गदर्शक सुचना
(महाराष्ट्र शासन ग्रामविकास विभाग
शासन निर्णय क्रमांक जिपऊ 2018/प्र.क्र.54/वित्त- 3 बांधकाम भवन, मर्झबान रोड, फोर्ट, मुंबई- 400 001.तारीख 25 जून, 2018.)
सदर शासन निर्णया अन्वये घ्यावयाच्या योजनांची माहिती येणे प्रमाणे आहे.
महाराष्ट्र जिल्हा परिषदा व पंचायत समित्या अधिनियम 1961 च्या कलम 261 पोटकलम (1) खालील अधिकारांचा वापर करुन या निर्णयाद्वारे शासन असे आदेश देत आहे की, शासनाने खालीलप्रमाणे विहीत केलेल्या योजनाव्यतिरिक्त जिल्हा परिषद, पंचायत समिती व ग्रामपंचायतीच्या स्वउत्पन्नातून दिव्यांगांसाठीच्या 5% निधीतून कोणकोणत्या योजना हाती घेण्यात याव्यात, याबाबतचे सर्व अधिकार संबंधित जिल्हा परिषद/पंचायत समिती/ ग्रामपंचायत यांना देण्यात येत आहे.
केंद्र शासनाच्या निःसमर्थ (अपंग) व्यक्ती अधिनियम, 2016 नुसार जिल्हा परिषद व पंचायत समिती यांच्या स्वउत्पन्नाच्या 5% निधीमधून अपंगांसाठी राबविण्यात येणाऱ्या विकासाच्या योजना खालीलप्रमाणे राहतील :-
अ) सामुहिक योजना :-
1) अपंग पुनर्वसन केंद्र, थेरपी सेंटर्स सुरु करणे (यामध्ये भौतिक उपचार तज्ञ, व्यवसाय उपचार तज्ञ, स्पीच थेरपीस्ट,बालविकास मानसशास्त्रज्ञ व वैद्यकीय अधिकारी यांचा समावेश असावा.)
2) सार्वजनिक इमारती व ठिकाणी अपंगांसाठी अडथळा विरहित वातावरण निर्मिती करणे, जुन्या इमारतींचे अॅक्सेस ऑडीट करुन जुन्या इमारतींमध्ये सुविधा निर्माण करणे. यामध्ये रॅम्प्स, रेलिंग, टॉयलेट बाथरुम, पाण्याची व्यवस्था, लिफ्टस, लोकेशन बोर्ड इत्यादी सुविधा उपलब्ध करुन देणे..
(3) अपंग महिला बचत गटांना सहाय्यक अनुदान देणे, यामध्ये अपंग महिलांबरोबरच मतिमंदांचे पालक असणाऱ्या महिलांचा देखील समावेश असावा.
4) अपंगांच्या स्वयंसहाय्यता गटांना अनुदान देणे.
5) अपंग उद्योजकता व कौशल्य विकास प्रशिक्षण वर्गाचे आयोजन करणे.
6) अपंग व्यक्तींकरीता क्रीडा प्रबोधीनी स्थापन करणे व क्रीडा संचालनालयाच्या मान्यतेने क्रीडा स्वर्धांचे आयोजन करणे.
7) करमणुक केंद्रे, उद्याने (सेन्सरी गार्डन) यामध्ये अपंग व्यक्तींसाठी विशेष सुविधा उपलब्ध करुन देणे.
8) सुलभ स्वच्छतगृहे व सुलभ स्नानगृहामध्ये अपंग व्यक्तींसाठी योग्य ते फेरबदल करणे अथवा अपंगांसाठी सोयीस्कर सुलभ शौचालय व स्नानगृहे बांधणे.
9) स्थानिक स्वराज्य संस्थाच्या रुग्णालयामध्ये तसेच जिल्हा परिषदेअंतर्गत येणाऱ्या सर्व प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमध्ये कर्णबधीरांसाठी OAE (OTO ACOUSTIC EMISSION) / बेरा ( BRAIN STEM EVOKED RESPONSE AUDIOMETRY) / PURE TONE AUDIOMETRY चिकित्सेची सुविधा निर्माण करणे.
10) सर्व स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या रुग्णालयामार्फत तसेच जिल्हा परिषदेअंतर्गत येणाऱ्या प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमार्फत अपंगत्व प्रतिबंधाकरीता रुबेला लसीकरण करणे व जनजागृती करणे.
11) मतिमंदांसाठी कायमस्वरुपी औषधोपचारांची गरज आहे त्यांना मोफत औषधे पुरविणे.
12) कुष्ठरुग्णांसाठी औषधे / ड्रेसिंग तसेच सहाय्यभूत साधणे व सर्जिकल अप्लायंसेस पुरविणे.
13) सर्व प्रवर्गाच्या अतितीव्र अपंगत्व असलेल्या व्यक्तींसाठी तात्पुरत्या अथवा कायमस्वरुपाच्या निवारा गृहाला सहाय्यक अनुदान देणे.
14) अपंग प्रतिबंधात्मक, लवकर निदान व उपचाराच्या दृष्टीने अंगणवाडी शिक्षिका व सेविकांस प्रशिक्षण देणे.
15) लवकर निदान त्वरीत उपचाराच्या दृष्टीने अपंगांच्या पूर्व प्राथमिक शिक्षणाची (अर्ली डिटेक्शन सेंटर) सुविधा पुरविणाऱ्या संस्थांना अर्थसहाय्य उपलब्ध करुन देणे.
16) अपंग व्यक्तींना समुपदेशन तसेच सल्लामसलत करणाच्या केंद्रांना सहाय्यक अनुदान देणे,
17) मतिमंद मुलांच्या पालक संघांना / संघटनांना सहाय्यक अनुदान देणे.
18) मतिमंदांससाठी तात्पुरते केअर सेंटर्स / डे केअर सेंटर्स यांची स्थापना करणे.
19) अपंगांसाठी रोजगार व स्वयंरोजगार मेळाव्याचे आयोजन करणे.
20) अपंग मुले तसेच अपंग व्यक्तींच्यार कला गुणांना प्रोत्साहन देण्यासाठी कला अॅकेडमी सुरु करणे..
21) अपंगत्व प्रतिबंधात्मक पुनर्वसन व सोयी सुविधांबाबत प्रचार, प्रसिध्दी व जनजागृती करणे.
22) सार्वजनिक स्वच्छता, शाळांमध्ये मुलींसाठी शौचालये, शाळांमध्ये अपंगांसाठी विशेष शौचालये व रॅम्पस इ. अत्यावश्यक बाबींना प्राधान्य देण्यात यावे.
23) 1 ते 5 वर्षे वयोगटातील मुकबधीर मुलांवर उपचारासाठी खर्च करण्यात यावा. जेणेकरुन त्यांचे अपंगत्व दुर होण्यास मदत होवू शकेल.
24) अपंगत्व घालविण्यासाठी शिबीर आयोजित करणे, पुनर्वसन करणे, EPC केंद्रमध्ये विशेष तज्ञ घेणे या उपाययोजना कराव्यात.
25) पॅराऑलिम्पिक मध्ये भाग घेण्याकरीता दिव्यांगांना विशेष सोयी सुविधा निर्माण करुन देण्यात याव्यात.
ब) वैयक्तिक लाभाच्या योजना :-
1) अपंग व्यक्तीना सहाय्यभूत साधने व तंत्रज्ञान याकरीता अर्थसहाय्य देणे :-
1.1 अंध व्यक्तींसाठी मोबाईल फोन, लॅपटॉप/संगणक (जॉस सॉफ्टवेअर), बेल नोट वेअर, Communication Equipment Braille Attachementi Telephone, Adaptedd, Walkers, ब्रेल लेखन साहित्य, ब्रेल टाईपरायटर, टॉकींग टाईपरायटर, लार्ज प्रिंट बुक, अल्पदृष्टी अपंगत्वावर मात करणेसाठी Digital Magnifiers इत्यादी सहाय्यभूत साधने व उपकरणांकरीता अर्थसहाय्य करणे.
1.2 कर्णबधीर व्यक्तींसाठी विविध प्रकारची वैयक्तिक श्रवणयंत्रे (बीटीईसह ) शैक्षणिक संच, संवेदन उपकरणे, संगणकासाठीचे सहाय्यभूत उपकरणे.
1.3 अस्थिव्यंग व्यक्तींसाठी कॅलीपर्स, व्हीलचेअर, तीनचाकी सायकल, स्वयंचलित तीन चाकी सायकल, कुबड्या, कृत्रीम अवयव, प्रोस्थोटिक स्टुल, स्पायनल अण्ड नील वॉकी ब्रेस, डिव्हायसेस फॉर डेली लिव्हींग इत्यादी..
1.4 मतिमंद व्यक्तींसाठी मतिमंदांसाठी शैक्षणिक साहित्य संच (MR Kits), बुध्दीमत्ता चाचणी संच, सहाय्यभूत उपकरणे व साधने तसेच तज्ञाने शिफारस केलेली अन्य सहाय्यभूत साधने.
1.5 बहुविकलांग व्यक्तींसाठी संबंधीत क्षेत्रातील तज्ञाने शिफारस केलेली सुयोग्य सहाय्यभूत साधने व उपकरणे, सी. पी. चेअर, स्वयंचलित सायकल व खुर्ची, संगणक वापरण्यासाठीची सहाय्यभूत उपकरणे.
1.) कुष्ठारोग मुक्त अपंग व्यक्ती कुष्ठरोगमुक्त अपंगांसाठी कृत्रिम अवयव व साधने, सर्जीकल अॅण्ड करेक्टीव्ह फूटवेअर्स, सर्जीकल अप्लायंसेस, मोबालिटी एड इत्यादी.
2 ) अपंग व्यक्तींना स्वयंरोजगारासाठी अर्थसहाय्य देणे (व्हेन्डींग स्टॉल / पिठ गिरणी / शिलाई मशीन / मिर्ची कांडप मशिन /
फूड प्रोसेसिंग युनिट / झेरॉक्स मशीन इत्यादी).
3) अपंग व्यक्तींना स्वयंरोजगारासाठी गाळे घेण्याकरीता अर्थसहाय्य देणे.
35) ग्रामपंचायतीमार्फत बांधण्यात येणाऱ्या व्यापारी गाळ्यामध्ये दिव्यांगांना 5% आरक्षण ठेवण्याची कार्यवाही करण्यात यावी. उपरोक्त नमूद केलेल्या योजनांची यादी ही विशदीकरणात्मक (ILLUSTRATIVE) असून ती परिपूर्ण (EXHAUTIVE) नाही. त्यामुळे महाराष्ट्रातील सर्व जिल्हा परिषद, पंचायत समिती व ग्रामपंचायतींना त्यांच्या अधिकारात सर्वसाधारण सभेची मान्यता घेऊन त्यांच्या क्षेत्रातील परिस्थिती, निकड, मागणी लक्षात घेऊन त्यांच्या स्तरावर उपरोक्त नमूद सामूहिक व वैयक्तिक योजनांशिवाय दिव्यांगांबाबत इतरही योजना राबविण्याचे अधिकार सदर शासन निर्णयान्वये देण्यात आलेले आहे.
0 टिप्पण्या
माझ्या दिव्यांग बांधवांना मदत करण्याचा नेहमीच प्रयत्न राहिला आहे, जर तुम्हाला काही शंका असतील तर तुम्ही मला विचारू शकता.